Adana'da suça sürüklenen çocuk hakkında yürütülen bir soruşturma, aile için çoğu zaman beklenmedik ve kaygı verici bir süreçtir. Kanun bu dosyalarda cezalandırmadan çok çocuğun korunmasını, eğitimini ve topluma kazandırılmasını esas alır; yargılama da yetişkinlerden farklı kurallarla, çocuk mahkemelerinde yapılır. Adana avukat Av. Didem Tayyipoğlu İspir, çocuk ve gençlik ceza dosyalarında ifade, tedbir ve yargılama aşamalarında aileleri bilgilendirir ve çocuğun savunmasını takip eder. Adana suça sürüklenen çocuk dosyalarında ailenin sürece erken dahil olması, tedbir seçiminde de belirleyicidir.
Adana'da suça sürüklenen çocuk kimdir?
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK), hakkında kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı güvenlik tedbiri kararı verilen çocuğu suça sürüklenen çocuk olarak tanımlar. Çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişidir. Belirleyici olan, yargılama tarihindeki değil suç tarihindeki yaştır.
Kanunun kullandığı "suça sürüklenen" ifadesi, çocuğun suça çoğu zaman çevresel ve sosyal etkenlerle yöneldiği kabulüne dayanır. Bu nedenle süreç boyunca çocuğun ailesi, eğitim durumu ve yaşam koşulları da incelenir.
TCK m.31'e göre yaş grupları ve ceza sorumluluğu
Türk Ceza Kanunu'nun 31. maddesi, çocukların ceza sorumluluğunu yaş gruplarına göre düzenler:
| Suç tarihindeki yaş | Ceza sorumluluğu |
| 12 yaşını doldurmamış | Ceza sorumluluğu yoktur; ceza soruşturması yapılamaz, yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir. |
| 12–15 yaş | Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ya da davranışlarını yönlendirme yeteneği yoksa ceza sorumluluğu yoktur. Bu yetenek varsa ceza önemli ölçüde indirilerek verilir. |
| 15–18 yaş | Ceza sorumluluğu vardır; ancak verilecek ceza yetişkinlere göre indirilir. |
12–15 yaş grubundaki çocuklar için algılama ve yönlendirme yeteneğinin bulunup bulunmadığı genellikle Adli Tıp Kurumu veya hastane raporuyla belirlenir. Bu rapor, dosyanın en önemli belgelerinden biridir.
Soruşturma aşamasında çocuğa özgü güvenceler
Suça sürüklenen çocuklar hakkındaki soruşturma, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yürütülür. Kolluk işlemleri ise mümkün olduğunca emniyet çocuk birimleri tarafından yapılır. Başlıca güvenceler şunlardır:
- Zorunlu müdafi: Çocuğun avukatı yoksa, talep aranmaksızın baro tarafından müdafi atanır (CMK m.150/2).
- Veli ve sosyal çalışmacı: İfade sırasında çocuğun yanında anne, baba veya vasisi bulunabilir; işlemler sırasında sosyal çalışmacı hazır bulundurulabilir.
- Tutuklama sınırı: 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı tutuklama kararı verilemez (ÇKK m.21).
- Sosyal inceleme: Çocuğun ailesi, eğitimi ve sosyal çevresi hakkında sosyal inceleme raporu hazırlatılabilir; bu rapor tedbir ve karar seçiminde dikkate alınır.
- Gizlilik: Çocuğun kimliği yayımlanamaz; çocuklar hakkındaki duruşmalar kapalı yapılır.
Koruyucu ve destekleyici tedbirler
Çocuk Koruma Kanunu'nun 5. maddesi, çocuğun öncelikle ailesi içinde korunmasını amaçlayan tedbirler öngörür. Bu tedbirler hem cezai sorumluluğu olmayan çocuklar hakkında hem de yargılama süresince uygulanabilir:
- Danışmanlık tedbiri: Çocuğun ve ailesinin yetiştirme ve eğitim konusunda desteklenmesi,
- Eğitim tedbiri: Çocuğun okula veya bir meslek edindirme kursuna devamının sağlanması,
- Bakım tedbiri: Çocuğa bakacak kimse bulunmaması hâlinde kurum bakımı,
- Sağlık tedbiri: Tedavi ve rehabilitasyon, özellikle madde bağımlılığında,
- Barınma tedbiri: Barınma yeri olmayan veya tehlike altındaki çocuklar için.
Tedbir kararları çocuk hâkimi tarafından verilir ve uygulamaları düzenli aralıklarla gözden geçirilir.
Adana suça sürüklenen çocuk davalarında kovuşturma ve sonuçlar
Suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında açılan davalar çocuk mahkemelerinde, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda ise çocuk ağır ceza mahkemelerinde görülür. Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde görev, çocuk mahkemesi sıfatıyla asliye ceza veya ağır ceza mahkemesine aittir.
Yargılama sonunda yetişkinlere göre daha esnek imkânlar söz konusudur. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231) çocuklar hakkında da uygulanabilir. Cezanın ertelenmesinde ise suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış kişiler için üç yıla kadar hapis cezası ertelenebilir (TCK m.51). Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda uzlaştırma da dosyanın sona ermesini sağlayabilir.
Çocuğun bir suçun mağduru olduğu dosyalar ise farklı usullere tabidir; aile içinde yaşanan durumlarda koruma kararları ve velayet de gündeme gelir. Aile hukukundaki bu konular için Adana boşanma avukatı hizmetlerimize ve aile içi uyuşmazlıklar sayfamıza göz atabilirsiniz.
Adana'da çocuk ceza davası süreci
Adana suça sürüklenen çocuk dosyalarında, merkez ilçelerdeki soruşturmalar Adana Cumhuriyet Başsavcılığı çocuk bürosu tarafından yürütülür; davalar Adana Çocuk Mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür. Ceyhan ve Kozan gibi ilçelerde ise yerel mahkemenin görev durumu dosyaya göre belirlenir. Süreç genellikle şöyle ilerler:
- Kolluk işlemleri: Çocuk, mümkün olduğunca emniyet çocuk birimine götürülür; ailesi ve baro derhâl bilgilendirilir.
- İfade: Çocuğun ifadesi Cumhuriyet savcısı tarafından, müdafi hazır bulunarak alınır.
- Rapor ve sosyal inceleme: Gerekirse algılama yeteneğine ilişkin rapor ve sosyal inceleme raporu alınır.
- Tedbir veya iddianame: Koruyucu ve destekleyici tedbir istenebilir, uzlaştırma denenebilir ya da iddianame düzenlenir.
- Kapalı duruşma ve karar: Adana Çocuk Mahkemesinde kapalı duruşmayla yargılama yapılır; karara karşı Adana Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yoluna gidilebilir.
Ceza hukukundaki diğer konular için ceza hukuku sayfamızı, kanun yolları için ceza davasında temyiz sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
12 yaşından küçük çocuk hakkında Adana'da dava açılır mı?
Hayır. Suç tarihinde 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve haklarında ceza soruşturması yapılamaz. Ancak çocuk hâkimi, çocuğa özgü güvenlik tedbirlerine karar verebilir.
Çocuğumun ifadesine avukat gelmek zorunda mı?
Evet. Çocuklar hakkında müdafi bulundurulması zorunludur; ailenin seçtiği bir avukat yoksa baro tarafından müdafi atanır. Aile dilerse kendi belirlediği avukatla da süreci takip edebilir.
Çocukken işlenen suç sicile işlenir mi?
Kesinleşen mahkûmiyet kararları adli sicile kaydedilir; ancak HAGB kararları adli sicilde görünmez. Sicil kayıtlarının silinmesi ve arşiv kaydı kanundaki şartlara göre değerlendirilir.
Adana Çocuk Mahkemesinde duruşmalar açık mı yapılır?
Hayır. Suça sürüklenen çocuklar hakkındaki duruşmalar kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Çocuğun kimliği basın ve yayın yoluyla açıklanamaz.
Suç tarihinde 17 yaşında olan kişi 18'ini doldurunca hangi hükümlere tabi olur?
Belirleyici olan suç tarihindeki yaştır. Suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış kişi, yargılama sırasında yetişkin olsa da çocuklara ilişkin hükümlerden ve indirimlerden yararlanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; avukat-müvekkil ilişkisi kurulmasına yönelik bir davet niteliği taşımaz ve Türkiye Barolar Birliği meslek kuralları ile reklam yasağına uygun olarak hazırlanmıştır. Her dosya kendine özgü olduğundan hukuki işlem yapmadan önce bir avukata danışınız.