İddet Süresinin Kaldırılması Davası

Türk Medeni Kanunu rejiminde evliliğin boşanma, ölüm, gaiplik veya evliliğin iptali gibi nedenlerle son bulması, tarafların yasal olarak yeniden evlenebilmelerinin önünü açar. Ancak kanun koyucu, soybağının korunması ve nesep karışıklıklarının önlenmesi amacıyla kadınlar için özel bir kısıtlama öngörmüştür. Halk arasında bekleme müddeti olarak adlandırılan iddet süresi, kadının evliliğinin sona ermesinden itibaren yasal olarak beklemekle yükümlü kılındığı 300 günlük dönemi ifade eder. Bu kısıtlama erkek eş için geçerli olmayıp, yalnızca kadın eşin biyolojik durumunun netleştirilmesini amaçlar.

Adana bölgesinde aile hukuku ve çekişmesiz yargı işleri kapsamında mesleki faaliyet yürüten Adana boşanma avukatı kadromuz ve Avukat Didem Tayyipoğlu İspir, bu 300 günlük sürenin yeni bir hayat kurmak isteyen kadınlar üzerinde ciddi mağduriyetler yaratabildiğini belirtmektedir. Kanunun çizdiği sınırlar dahilinde, hamile olunmadığının tıbbi raporla kanıtlanması halinde açılacak olan iddet süresinin kaldırılması davası ile bu süre bütünüyle ortadan kaldırılabilmektedir. Aşağıda, söz konusu davanın şartları, usulü ve ispat araçları detaylı bir şekilde hukuki incelemeye tabi tutulmuştur.

İddet Süresi (Bekleme Müddeti) Nedir ve Hukuki Amacı Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nun 132. maddesinde vücut bulan yasal düzenlemeye göre; evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe yeniden evlenemez. Bu düzenleme tarihi arka planı itibarıyla İslam hukukundaki iddet müessesesinden evrilerek modern hukuk sistemimize entegre edilmiştir.

Kanun koyucunun bekleme müddeti ihdas etmesindeki yegane amaç, kadının önceki evliliğinden hamile olma ihtimalinin bulunmasıdır. Nitekim TMK m. 285 uyarınca, evliliğin devamı süresince veya evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır (babalık karinesi). Şayet kadın boşandıktan hemen sonra bir başkasıyla evlenir ve bu süreçte doğum yaparsa, çocuğun soybağında ikilik doğacak ve nesep belirsizliği ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla bu süre, doğacak çocuğun hukuki statüsünü koruyan ve nesep karmaşasını engelleyen bir kamu düzeni güvencesidir.

İddet Süresi Hangi Durumlarda Uygulanır ve Ne Zaman Başlar?

300 günlük yasal bekleme süresi, evliliği nihayete erdiren her türlü hukuki olguda uygulama alanı bulur. Ancak sürenin başlangıç noktası, evliliğin sona erme şekline göre tamamen farklılık arz etmektedir. 5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 26. maddesi uyarınca bekleme süresinin başlangıç esasları şu şekilde tanzim edilmiştir:

Yasal Bekleme Süresini Doğal Olarak Bitiren ve Kaldıran Haller

Kanun koyucu 300 günlük süreyi mutlak bir yasak olarak tasarlamamış, soybağı karışıklığı riskinin bulunmadığı veya ortadan kalktığı belirli durumlarda bu sürenin kendiliğinden biteceğini yahut mahkemece kaldırılacağını hükme bağlamıştır:

• Kadının Doğum Yapması: Boşanma kesinleştikten sonra kadın hamile ise doğum yaptığı andan itibaren iddet süresi hukuken kendiliğinden son bulur. Doğumla birlikte gebelik durumu netleştiğinden, kadının yeniden evlenebilmesi için 300 günün tamamlanmasını beklemesine gerek kalmaz.
• Boşanan Eşlerin Birbiriyle Yeniden Evlenmek İstemesi: Boşanan kadın, 300 günlük süre dolmadan evliliğini sona erdirdiği eski eşi ile yeniden evlenmek isterse nesep karışıklığı ihtimali doğmayacaktır. Bu durumda iddet müddetinin beklenmesine gerek yoktur. Eşlerin mahkemeye yapacakları başvuru üzerine hakim bekleme süresini doğrudan kaldırmakla yükümlüdür, mahkemenin bu hususta takdir yetkisi yoktur.
• Kadının Gebe Olmadığının Tıbbi Olarak İspatlanması: Kadının hamile olmadığının tam teşekküllü bir sağlık kuruluşundan alınacak heyet/doktor raporu ile kanıtlanması durumunda, açılacak bir dava ile bekleme süresi mahkemece kaldırılır.

İddet Süresinin Kaldırılması Davası Nasıl Açılır?

İddet süresinin kaldırılması istemi, hukuki mahiyeti itibarıyla bir çekişmesiz yargı işidir. Bu davanın teknik olarak bir davalısı (karşı tarafı) bulunmamakta olup, dava hasımsız olarak ikame edilir. Süreci başlatmak isteyen kadın, usulüne uygun bir dava dilekçesi tanzim ederek ilgili mahkemeye başvuruda bulunur.

Dava açıldıktan sonra mahkeme, kadının dışarıdan kendi imkanlarıyla aldığı hamilelik testlerini veya özel hastane raporlarını doğrudan hükme esas almaz. Yasal prosedür gereğince mahkeme, başvuru sahibini resmi bir sağlık kuruluşuna (Devlet Hastanesi veya Eğitim Araştırma Hastanesi Kadın Doğum Klinikleri) sevk eder. Bu sevk neticesinde gerçekleştirilen kan tetkikleri ve ultrason muayeneleri sonucunda düzenlenen, üzerinde hekim imzası ve hastane mührü bulunan “Hamile Değildir” ibareli tıbbi raporun dava dosyasına girmesiyle birlikte hakim sürenin kaldırılmasına karar verir.

Bekleme Süresinin Kaldırılmasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

İddet müddetinin kaldırılması davalarında görevli mahkeme, 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 4. maddesi uyarınca Aile Mahkemeleridir. Çekişmesiz yargı işlerinde genel görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemeleri olsa da, aile hukukundan doğan bu özel durum kanunen Aile Mahkemelerinin yetki alanına bırakılmıştır. Aile Mahkemesinin bulunmadığı adli yargı çevrelerinde ise bu dava Asliye Hukuk Mahkemeleri tarafından “Aile Mahkemesi Sıfatıyla” karara bağlanır.

Yetkili mahkeme ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) çekişmesiz yargıya ilişkin yetki kuralları çerçevesinde belirlenir. Buna göre, iddet süresinin kaldırılmasını talep eden kadının yerleşim yeri (ikametgahının bulunduğu il veya ilçe) mahkemesi kesin yetkilidir.

Dava Süreci İçin Gerekli Evraklar ve Doktor Raporunun Önemi

Bekleme süresinin kaldırılması davaları basit yargılama usulüne tabi olup, maktu harç ödenerek açılır. Davanın hızlıca neticelenmesi, dilekçe ekinde sunulacak yasal evrakların eksiksiz ve usulüne uygun olmasına bağlıdır. Dosyada bulunması zorunlu evrak listesi şu şekildedir:

• Kesinleşmiş Boşanma İlamı: Boşanma kararının kesinleştiğini ve nüfus müdürlüğüne tescil edildiğini gösteren, kesinleşme şerhli mahkeme ilamı sureti.
• Nüfus Kayıt Örneği: E-devlet üzerinden veya nüfus müdürlüğünden alınan, güncel medeni durumu gösterir tam vukuatlı nüfus kayıt örneği.
• Yasal Dava Dilekçesi: HMK hükümlerine uygun olarak hazırlanan, hasımsız olarak Aile Mahkemesine hitaben yazılmış asıl dilekçe.
• Resmi Sağlık Kuruluşu Raporu: Mahkemenin sevkiyle gidilen hastaneden alınan ve kadının biyolojik olarak gebe olmadığını kesin hatlarla ortaya koyan tıbbi kurul raporu.
• Ölüm Belgesi veya Fesih İlamı: Evlilik ölümle bittiyse ölüm kaydı, gaiplik nedeniyle bittiyse evliliğin feshine dair kesinleşmiş mahkeme kararı.

İddet Süresine Uymamanın Hukuki Sonuçları ve Evliliğin Geçerliliği

Türk Medeni Kanunu rejiminde evlenme engelleri kesin olan ve kesin olmayanlar şeklinde ikiye ayrılır. İddet süresi, kesin olmayan bir evlenme engelidir. Evlendirme Yönetmeliği’nin 21. maddesi uyarınca, evlendirme memuru dosyayı incelediğinde kadının 300 günlük bekleme süresinin dolmadığını ve mahkemece kaldırılmadığını tespit ederse evlilik başvurusunu yazılı olarak reddetmekle yükümlüdür.

Buna karşın, iddet süresi bitmeden veya kaldırılmadan bir şekilde resmi evlilik akdi kurulmuşsa, bu usulsüzlük yapılan yeni evliliği sakatlamaz. Diğer bir deyişle, bekleme süresine uyulmadan yapılan evlilikler mutlak butlan (geçersizlik) ile malul olmaz, evlilik hukuken geçerli kabul edilir ve iptal edilemez. Dolayısıyla bu yasağa uymamanın idari veya cezai bir yaptırımı günümüz mevzuatında bulunmamaktadır. Ancak bu süreçte doğacak bir çocuğun babası, babalık karinesi gereği hukuken eski koca sayılacağından, tarafların daha sonra karmaşık ve zorlu bir soybağının reddi davası açması gerekecektir.

Avukat Didem Tayyipoğlu İspir ile İddet Süresi Davası Yönetimi

Kural olarak aile mahkemelerinde yürütülen çekişmeli davalar 1 ila 2 yıl gibi uzun vadelere yayılmaktadır. Ancak iddet süresinin kaldırılması davasının doğası gereği ivedilikle sonuçlandırılması gerekir. Nitekim bekleme süresi zaten 300 gündür ve yargılamanın aylarca sürmesi davanın hukuki yararını ortadan kaldıracaktır. Normal şartlarda mahkemelerin iş yoğunluğuna ve hastane sevk süreçlerine bağlı olarak 1 ay civarında süren bu yargılama, profesyonel bir takiple çok daha kısa sürelere indirgenebilmektedir.

Avukat Didem Tayyipoğlu İspir, Adana Seyhan’daki hukuk bürosunda, iddet süresinin kaldırılması talepli dava dilekçelerinin HMK standartlarına uygun olarak tanzimi, adli sevk işlemlerinin hızlıca koordine edilmesi, resmi sağlık kuruluşu raporlarının ivedilikle dosyaya kazandırılması ve mahkeme kararının kesinleşme aranmaksızın nüfus müdürlüklerine tescili süreçlerinde müvekkillerine hızlı, şeffaf ve profesyonel avukatlık hizmeti sunmaktadır. Zaman kaybetmeden yeni evlilik işlemlerinizi başlatabilmek ve yasal bekleme sürenizi kaldırtmak adına iletişim kanallarımız üzerinden büromuzla irtibata geçerek randevu oluşturabilirsiniz.