Boşanma Davasında Kadının Hakları

Boşanma davasında kadının hakları; nafaka, maddi ve manevi tazminat, velayet, mal paylaşımı, ziynet eşyaları, aile konutu, soyadı ve güvenliğinin sağlanmasına yönelik hukuki korumalar başta olmak üzere çok sayıda konuyu kapsar. Ancak bu hakların kapsamı her kadın açısından aynı değildir. Boşanmanın nedeni, tarafların kusur durumları, ekonomik koşulları, çocukların yaşı ve ihtiyaçları, evlilik süresi ve evlilik içinde edinilen malvarlığı gibi unsurlar somut olayın sonucunu doğrudan etkiler.

Kadının boşanma davasında sahip olduğu haklar yalnızca boşanma kararının verilip verilmemesiyle sınırlı değildir. Dava devam ederken geçici nafaka ve barınma tedbirleri alınabileceği gibi, boşanma sonrasında da yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, mal rejiminden kaynaklanan alacaklar ve şartları varsa diğer haklar gündeme gelebilir. Kadının nafaka, tazminat, velayet, mal paylaşımı, ziynet, aile konutu, soyadı ve korunma tedbirleri bakımından çeşitli hakları kanunlarla koruma altına alınmıştır.

Boşanma Davasında Kadının Hakları Nelerdir?

Boşanma davasında kadın ile erkek arasında “kadın olduğu için otomatik olarak kazanılan” ayrıcalıklı bir hak sistemi bulunmaz. Hakların önemli bir bölümü her iki eş bakımından da kanunun öngördüğü şartlara bağlıdır. Bununla birlikte uygulamada kadın eşin ekonomik olarak daha zayıf durumda olması, çocukların bakımını üstlenmesi veya şiddet mağduru olması gibi durumlar nedeniyle bazı hukuki korumalar özellikle önem kazanabilmektedir.

Bu hakların tamamının aynı dosyada veya aynı kapsamda elde edilmesi zorunlu değildir. Örneğin çalışan bir kadın da belirli şartlarla nafaka talep edebilirken, yüksek gelire sahip bir kadın için yoksulluk nafakasının koşulları oluşmayabilir. Aynı şekilde velayet konusunda temel ölçüt annenin kadın olması değil, çocuğun üstün yararıdır.

Boşanma Davasında Kadının Nafaka Hakkı

Kadının boşanma davasındaki en önemli ekonomik haklarından biri nafakadır. Ancak nafaka tek bir türden oluşmaz. Dava devam ederken gündeme gelen tedbir nafakası ile boşanma sonrasında talep edilebilen yoksulluk nafakası birbirinden farklıdır. Çocuğun bakım ve eğitim giderleri bakımından ise iştirak nafakası söz konusu olabilir.

Tedbir nafakası, boşanma davası devam ederken eşlerin ve çocukların ekonomik açıdan korunması amacıyla gündeme gelir. Mahkeme, dava süresince tarafların barınması, geçimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin gerekli geçici önlemleri alabilir. Bu nedenle ekonomik olarak zor durumda kalan kadın, dava devam ederken geçimini sağlamak amacıyla tedbir nafakası talebinde bulunabilir. Tedbir nafakası boşanma süreci boyunca kadının ve varsa çocukların ekonomik ihtiyaçlarının karşılanmasına yöneliktir.

Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kanuni şartları taşıyan eşin diğer eşten talep edebileceği nafakadır. Burada kadının çalışıp çalışmadığı tek başına belirleyici değildir. Kadının geliri, yaşam koşulları, ihtiyaçları, diğer eşin mali gücü ve tarafların kusur durumları birlikte değerlendirilir.

İştirak nafakası ise doğrudan çocuğun giderlerine ilişkindir. Velayet anneye verilmişse, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine diğer ebeveynin de ekonomik gücü oranında katılması gerekir. Çocuğun yaşı, eğitim giderleri, sağlık ihtiyaçları ve ebeveynlerin ekonomik durumları nafaka miktarının belirlenmesinde önem taşır.

Dolayısıyla “boşanan kadın ne kadar nafaka alır?” sorusuna bütün dosyalar için geçerli tek bir rakam vermek mümkün değildir. Nafaka miktarı somut olay üzerinden belirlenir.

Boşanma Davasında Kadının Maddi ve Manevi Tazminat Hakkı

Boşanma davasında kadının maddi tazminat hakkı, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatlerinin zedelenmesi ve kanunda aranan kusur şartlarının oluşması hâlinde gündeme gelebilir. Kadının tamamen kusursuz olması şart değildir; ancak tazminat talep eden tarafın diğer eşe göre daha ağır kusurlu olmaması temel önem taşır.

Maddi tazminat, boşanmanın ekonomik sonuçlarının telafisine yöneliktir. Evlilik sırasında sağlanan bazı ekonomik ve sosyal menfaatlerin boşanma nedeniyle kaybedilmesi, somut olayın özelliklerine göre maddi tazminat değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Manevi tazminat ise ekonomik kaybın karşılanmasından farklıdır. Boşanmaya neden olan olaylar nedeniyle kişinin kişilik haklarına saldırı gerçekleşmişse manevi tazminat talebi gündeme gelebilir. Şiddet, ağır hakaret, aşağılanma, sadakatsizlik ve kişilik haklarını ciddi biçimde zedeleyen diğer davranışlar olayın niteliğine göre manevi tazminat bakımından önem taşıyabilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesi kapsamında maddi ve manevi tazminatın değerlendirilmesinde kusur ve boşanmaya neden olan olayların niteliği temel unsurlardır. Bu nedenle boşanma davasında kadın ne kadar tazminat alır sorusunun da sabit bir cevabı bulunmamaktadır. Tazminat miktarı belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusurun ağırlığı, olayların niteliği ve hakkaniyet gibi unsurlar değerlendirilir.

Boşanma Davasında Kadının Mal Paylaşımı Hakkı

Boşanma davasında kadının mal paylaşımı hakkı, evlilik süresince hangi malların edinildiği, mal rejiminin ne olduğu, malların edinilme tarihleri ve kişisel mal niteliğinde bulunup bulunmadığı üzerinden belirlenir.

Türk hukukunda yasal mal rejimi, kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu nedenle evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen taşınmaz, araç, banka birikimi ve benzeri malvarlığı değerleri, somut olayda edinilmiş mal niteliği taşıyorsa mal rejiminin tasfiyesinde dikkate alınabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Boşanma halinde her malın tapuda veya ruhsatta doğrudan yarı yarıya paylaşılması söz konusu değildir. Öncelikle kişisel mallar ile edinilmiş malların ayrılması, ardından mal rejiminin tasfiyesi ve tarafların katılma alacaklarının hesaplanması gerekir. Evlilik süresince edinilen ev, araç, iş yeri, banka birikimleri ve diğer malvarlığı değerleri mal rejimi kapsamında değerlendirilirken; kişisel mallar kapsam dışında tutulur.

Özellikle ev hanımı olan kadınlar açısından “Ben çalışmadım, hiçbir hakkım yok” düşüncesi doğru değildir. Mal rejiminin tasfiyesi yalnızca kimin maaş aldığına göre belirlenmez. Evlilik birliği içerisindeki ekonomik düzen ve malvarlığının hukuki niteliği bütün olarak değerlendirilir.

Boşanma Davasında Kadının Ziynet Eşyası Hakkı

Düğünde takılan altın, bilezik, kolye, küpe, yüzük ve benzeri ziynet eşyaları, boşanma davalarında en fazla uyuşmazlık yaşanan konulardan biridir.

Kadının ziynet eşyalarını talep edebilmesi için öncelikle hangi ziynetlerin mevcut olduğu, bunların niteliği ve kime ait olduğu konusunda hukuki değerlendirme yapılması gerekir. Ziynetlerin evlilik sırasında eşin elinden alındığı, diğer eşte veya üçüncü bir kişinin zilyetliğinde bulunduğu ya da iade edilmediği iddialarında ispat konusu ayrıca önem taşır. Ziynet eşyalarının aynen iadesi veya şartları oluştuğunda bedeli talep edilebilir.

Kadının Şahsi Eşyalarını Geri Alma Hakkı

Boşanma sürecinde kadının yalnızca ziynet eşyaları değil, kendisine ait şahsi eşyaları da gündeme gelebilir. Evlilik öncesinde kadına ait olan veya hukuken kişisel mal niteliği taşıyan eşyalar, mal paylaşımına konu edinilmiş mallarla aynı şekilde değerlendirilmez. Eşlerden birinin diğer eşin zilyetliğinde bulunan mallarını geri istemesi de mümkün olabilir.

Boşanma Davasında Kadının Mehir Alacağı Hakkı

Mehir, özellikle evlilik öncesinde veya evlilik sırasında eşe verilmesi taahhüt edilen para, altın, taşınmaz veya başka bir malvarlığı değerine ilişkin olabilir. Türk hukukunda mehir uyuşmazlıklarının değerlendirilmesinde belgenin içeriği, tarafların iradesi, taahhüdün hukuki niteliği ve ispat durumu önem taşır. Peşin ve vadeli mehir ayrımı çerçevesinde, belirli koşullarda ödenmeyen mehir alacağının hukuki yollarla talep edilmesi mümkündür.

Boşanma Davasında Kadının Velayet Hakkı

Boşanma davasında çocuğun velayetinin kime verileceği belirlenirken temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bu nedenle velayetin sırf anne kadın olduğu için anneye verileceği şeklinde kesin bir kural bulunmamaktadır. Mahkeme; çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları, anne ve babanın yaşam koşulları, çocuğun hangi ebeveynle daha sağlıklı bir ilişki kurabildiği, ebeveynlerin bakım kapasitesi ve çocuğun güvenliği gibi birçok unsuru değerlendirir.

Kadının Çocukla Kişisel İlişki Kurma Hakkı

Velayet hakkının diğer ebeveyne bırakılması, annenin çocukla bütün bağının sona ereceği anlamına gelmez. Velayet kendisine verilmeyen anne, mahkemenin belirleyeceği gün ve koşullarda çocukla kişisel ilişki kurulmasını talep edebilir. Bu ilişkinin amacı yalnızca annenin çocukla görüşmesi değil, çocuk ile ebeveyni arasındaki duygusal bağın korunmasıdır.

Boşanma Davasında Kadının Ortak Konutta Kalma Hakkı

Boşanma davası açılmasıyla birlikte eşlerin ortak konutu kimin kullanacağı önemli bir sorun hâline gelebilir. Mahkeme, dava devam ederken tarafların barınma ve geçim ihtiyaçları ile çocukların durumunu dikkate alarak geçici önlemler alabilir. Konutun tapusunun erkeğin adına kayıtlı olması veya kiralık olması, kadının dava süresince konutun kullanımına ilişkin tedbir talep etmesine engel değildir.

Kadının Aile Konutu Üzerindeki Hakları

Aile konutu, eşlerin ve varsa çocukların ortak yaşamını sürdürdüğü konut olması nedeniyle özel hukuki korumaya sahiptir. Eşlerden birinin aile konutu üzerinde tek başına tasarrufta bulunarak diğer eşin barınma hakkını ortadan kaldırmasını engellemeye yönelik hukuki mekanizmalar bulunmaktadır. Tapu kaydı yalnızca erkeğin adına olsa dahi, şartları oluştuğunda kadın aile konutu şerhi gibi hukuki korumalardan yararlanabilir.

Kadının Şiddet Karşısında Korunma Hakkı

Boşanma davası sırasında kadının maruz kaldığı şiddet ayrıca değerlendirilmesi gereken önemli bir konudur. Şiddet yalnızca fiziksel saldırıdan ibaret değildir; psikolojik, ekonomik ve cinsel şiddet de hukuki koruma mekanizmalarının gündeme gelmesine neden olabilir. 6284 sayılı Kanun kapsamında müşterek konuttan uzaklaştırma, korunan kişinin konutunun tahsisi, yaklaşmama ve benzeri önleyici tedbirler alınabilir.

Kadının Boşanma Sonrası Soyadı Hakkı

Boşanma sonrasında kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden kullanır. Bununla birlikte Türk Medeni Kanunu’nun 173. maddesi kapsamında kadın, eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bu kullanımın eski eşe zarar vermeyeceğini ortaya koyabilirse mahkemeden izin talep edebilir.

Boşanma Davasında Kadının Ücretsiz Avukat Hakkı

Maddi imkânları boşanma davası için avukatlık ücretini karşılamaya yeterli olmayan kişiler, şartları taşımaları hâlinde baroların adli yardım hizmetlerinden yararlanabilir. Ekonomik durumu yetersiz olan kadın, bulunduğu yerdeki baronun adli yardım birimine başvurarak avukat görevlendirilmesini talep edebilir.

Kadının Zina ve Aldatma Durumunda Hakları

Eşlerden birinin başka bir kişiyle cinsel ilişki yaşaması, Türk Medeni Kanunu kapsamında zina nedeniyle boşanma davasının gündeme gelmesine neden olabilir. Zina veya ağır sadakatsizlik iddiasının bulunduğu dosyalarda kadının maddi ve manevi tazminat, nafaka ve velayet bakımından hakları somut olayın şartlarına göre değerlendirilir.

Boşanma Davasında Kadının Haklarını Koruması İçin Nelere Dikkat Etmesi Gerekir?

Boşanma sürecinde hak kaybının önlenmesi açısından en önemli konulardan biri, dava açılmadan önce mevcut durumun bütün yönleriyle değerlendirilmesidir. Kadının özellikle şu konularda hazırlıklı olması önemlidir:

• Evlilik sırasında edinilen malvarlığının mümkün olduğunca tespit edilmesi,
• Ziynet ve şahsi eşyaların mevcut durumunun belirlenmesi,
• Nafaka ve tazminat taleplerinin hukuki şartlarının incelenmesi,
• Çocuğun bakım ve eğitim ihtiyaçlarının belgelenmesi,
• Varsa şiddet ve tehdit olaylarına ilişkin delillerin korunması,
• Eşin mal kaçırdığı veya malvarlığını gizlediği düşünülüyorsa gerekli hukuki tedbirlerin değerlendirilmesi.

Boşanma Davasında Kadının Hakları Ne Zaman Talep Edilmelidir?

Nafaka, tazminat, velayet, aile konutu, ziynet ve malvarlığına ilişkin hakların hangi aşamada ileri sürüleceği her dosyanın özelliğine göre belirlenmelidir. Özellikle boşanma davasıyla birlikte talep edilebilecek hakların dava dilekçesinde doğru şekilde ortaya konulması önemlidir. Boşanmanın kesinleşmesinden sonra açılabilecek davalarda ise zamanaşımı ve hak düşürücü süreler kritik önem taşır.

Boşanma Sonrasında Kadının Yeniden Evlenme Hakkı ve İddet Süresi

Boşanan kadının yeniden evlenmesi bakımından Türk Medeni Kanunu’nda 300 günlük bir bekleme süresi (iddet süresi) düzenlenmiştir. Bu süre boşanmanın kesinleşmesinden sonra başlar. Ancak kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının sağlık raporuyla anlaşılması veya boşanan eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemeleri durumunda mahkeme kararıyla bu süre kaldırılabilir.

Boşanma Davasında Kadının Hakları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular